Istraživanja pokazuju da su u većini evropskih zemalja domaćinstva u kojima žive stariji od 65 godina ujedno i najimućnija. Tokom radnog vijeka akumuliraju nekretnine, štednju i investicije, a u starost ulaze sa minimalnim dugovima.
BiH nije obuhvaćena ovim istraživanjima, pa se njen položaj može samo indirektno procjenjivati na osnovu strukture vlasništva nad nekretninama, nivoa štednje i visine penzija. Prema procjenama demografa, u BiH živi oko 650.000 ljudi starijih od 65 godina.
Istovremeno, BiH spada među evropske zemlje sa jednim od najvećih udjela stanovništva koji živi u vlastitoj nekretnini. Prema nekim ranijim podacima, devet od deset građana ove starosne dobi posjeduje stan, kuću ili drugu nepokretnu imovinu.
Ukupna imovina penzionera 60 milijardi KM?
Uz prosječnu vrijednost nekretnine od oko 100.000 maraka, ukupna vrijednost imovine ove generacije mogla bi premašiti 60 milijardi maraka.
Prema takvim indikativnim procjenama, prosječno pojedinačno bogatstvo stanovnika starijih od 65 godina u BiH kreće se između 90.000 i 120.000 maraka (45.000 – 60.000 evra), pri čemu najveći dio čini vrijednost jedne stambene nekretnine.
U poređenju sa evropskim zemljama, to BiH svrstava u grupu država sa znatno nižim nivoom akumuliranog bogatstva u starosti. Gotovo dvostruko ispod zapadnoevropskog prosjeka.
Dok se u zapadnoj Evropi bogatstvo starijih mjeri stotinama hiljada evra i uključuje kombinaciju nekretnina, štednje i investicija, u BiH je ono gotovo u potpunosti koncentrisano u jednom obliku imovine, domu u kojem penzioneri žive.
Ekonomisti ukazuju da je riječ o takozvanom “papirnatom bogatstvu”, jer se najveći dio imovine odnosi na nekretnine koje ne donose prihod i ne mogu se lako pretvoriti u finansijsku sigurnost.
Dodatnu specifičnost predstavlja činjenica da je BiH, kao i većina zemalja istočne i jugoistočne Evrope, društvo sa izuzetno visokim stepenom vlasništva nad nekretninama. Dok u Evropskoj uniji oko 68,5 odsto domaćinstava živi u vlastitom stanu ili kući, u pojedinim zemljama istočne Evrope taj udio prelazi 90 odsto.
Model
Takav model je duboko ukorijenjen i u BiH. Vlasništvo nad nekretninom se tradicionalno smatralo najvažnijim oblikom životne sigurnosti i porodične štednje. Za razliku od zapadnoevropskih zemalja. Tamo finansijska imovina, investicioni fondovi i penzijska štednja čine značajan dio bogatstva. U BiH je kapital generacijama koncentrisan u stanovima, kućama i zemljištu.
Zbog toga veliki broj starijih građana formalno posjeduje imovinu, ali ne i finansijsku likvidnost. Penzije, koje se u prosjeku kreću oko 700 maraka, za većinu su jedini izvor prihoda. Taj iznos najvećim dijelom odlazi na hranu, komunalne troškove i zdravstvenu zaštitu. Prostor za štednju i investicije gotovo da ne postoji.
Prema riječima ekonomiste Zorana Pavlovića, tako se dolazi do paradoksalne slike. Značajan dio najstarije populacije formalno uistinu posjeduje vrijednu imovinu. Istovremeno živi na ivici finansijske sigurnosti.
“U evropskim okvirima, BiH se nalazi u donjem dijelu ljestvice po bogatstvu starijeg stanovništva, iza većine zemalja Evropske unije, ali i dijela država istočne i južne Evrope. Upravo zato BiH predstavlja specifičan slučaj u Evropi. Penzioneri imaju veliku imovinu ali su najizloženiji riziku od siromaštva”, kaže Pavlović.
Svako ima stan, kuću ili vikendicu
Pojašnjava i da na ovdašnjim prostorima, za razliku od nekih drugih, postoji nepisano pravilo da se mora imati neka nekretnina u vlasništvu, odnosno obezbijeđen krov nad glavom.
“Naša filozofija je, a ona važi još od, da tako kažem, Titovog vremena, da svako ima stan, kuću ili vikendicu. Ali problem je što niko ne razmišlja o nekakvim ulaganjima i ozbiljnoj štednji novca. Uglavnom se živi od ostvarene penzije. Sreća je samo što imamo ovako povoljno zdravstveno osiguranje ” istakao je Pavlović.
Dodaje i da penzioneri u BiH jesu vlasnici imovine, ali je ona u najvećoj mjeri zarobljena u kvadratima stana ili kuće i ne donosi gotovo nikakav ozbiljan prihod.
“Nažalost, za razliku od svojih “vršnjaka” u razvijenim evropskim zemljama, koji u starost ulaze sa kombinacijom nekretnina, štednje i investicija, većina ovdašnjih starijih ljudi oslanja se isključivo na skromna mjesečna primanja i pomoć porodice. Onda ne treba da čudi što se BiH nalazi na samom dnu evropske ljestvice po bogatstvu ljudi koji pripadaju kategoriji 65 plus”, zaključio je ovaj ekonomista.
Svaki peti stariji od 65 godina
BiH je jedna od demografski najstarijih zemalja u Evropi. Procjenjuje se da u zemlji živi između 560.000 i 650.000 ljudi starijih od 65 godina, što čini oko petine ukupnog stanovništva. Zbog niskog nataliteta i kontinuiranog iseljavanja mladih, udio starijih nastavlja da raste, piše GlasSrpske.
