Dok se Republika Srpska bavi predizbornom kampanjom, ispod radara je prošla jedna sudbinska vijest, kojom se pretendenti na vlast nisu mnogo bavili: po prvi put u istoriji Srpske, broj penzionera je veći od broja zaposlenih radnika.
Podaci koji svjedoče da je koeficijent odnosa broja radnika i penzionera spao ispod 1:1, objavljeni su početkom avgusta. Tada je u u Republici Srpskoj broj registrovanih penzionera porastao na oko 295.000, dok je broj aktivnih radnika opao na oko 290.000. Time je odnos prvi put u istoriji zvanično spušten na 0,98 radnika na jednog penzionera
Za razliku od Republike Srpske gdje danas na 100 penzionera dođe 97 radnika, Srbija na primjer, na 100 penzionera ima 142 radnika.
Šta ove brojke, u stvari, znače? Stručnjaci upozoravaju: ništa dobro. Privreda posrće, društvo stari, a penzioni sistem na ovakav način neće moći još dugo izdržati i, ako se nešto bitno ne promijeni, slom je neminovan.
Demograf i ekonomista Aleksandar Čavić ističe da je Republika Srpska došla do granice o kojoj demografi godinama upozoravaju.
“Broj korisnika penzije već je veći od statistički iskazanog broja zaposlenih. Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, u martu 2026. godine bilo je 290.727 zaposlenih, dok je Fond PIO u avgustu isplatio penzije za 296.633 korisnika”, objašnjava Čavić.
Dodaje da, suštinski, ovaj problem najbolje oslikavaju finansije.
Prihodi od doprinosa za PIO već odavno nisu dovoljni za isplatu tekućih penzija, pa se razlika obezbjeđuje iz drugih javnih prihoda.
Minus od 387 miliona KM godišnje
“Prema podacima Fonda PIO za avgust 2026. godine, prihodi od doprinosa iznosili su oko 155,36 miliona KM, dok je za bruto isplatu penzija bilo potrebno oko 187,64 miliona KM. To znači da je samo u jednom mjesecu nedostajalo oko 32,3 miliona KM, koje je neophodno obezbijediti iz Budžeta, odnosno drugih javnih prihoda”, kaže Čavić.
Ako se taj mjesečni deficit mehanički projektuje na 12 mjeseci, računica pokazuje da za penzije nedostaje oko 387 miliona KM godišnje.
“Prostor za rješavanje tog problema povećanjem stope doprinosa veoma je ograničen, jer su opterećenja rada već visoka. Štaviše, od 2025. godine obaveza plaćanja doprinosa za PIO proširena je i na određene kategorije samostalnih preduzetnika, koji su već zaposleni i po osnovu radnog odnosa već plaćaju doprinose”, kaže Čavić.
Ističe da se podaci ne donose samo na probleme samo penzijskom sistemu, jer su oni posljedica mnogo šireg demografskog procesa.
Mladi odlaze, stari žive sve duže
“Sa jedne strane, imamo nisku stopu rađanja i sve manje generacije koje ulaze na tržište rada, a sa druge kontinuirano iseljavanje upravo mladog i mlađeg sredovječnog stanovništva. Istovremeno se životni vijek produžava, što je nesumnjivo pozitivna civilizacijska tekovina, ali znači i duže korišćenje prava iz penzijskog sistema. Isti proces još snažnije opterećuje zdravstveni sistem” kaže Čavić.
Pogrešno je, ističe Čavić, ovaj problem svoditi isključivo na pitanje nataliteta.
“Povećanje broja rođenih, čak i kada bismo ga postigli odmah, na tržištu rada daje rezultat tek za dvadesetak godina. Zadržavanje stanovništva radnog i reproduktivnog uzrasta imalo bi mnogo neposredniji efekat. Produženje zdravog i radno aktivnog života postaje neophodno u društvu koje ubrzano stari”, ističe Čavić.
Po njegovom mišljenju, demografska politika mora istovremeno obuhvatiti četiri međusobno povezane oblasti. To su fertilitet, zdravlje i mortalitet, upravljanje migracijama i politiku prema starijim licima.
Ali, pošto takve demografske politike nema, odsustvo cjelovitog i dugoročnog strateškog pristupa demografskom razvoju sada postepeno dolazi na naplatu. Ili u prevodu: ono što danas vidimo u sistemu PIO je demografski račun procesa koji traju decenijama.
“Republika Srpska nema problem zato što ljudi žive duže. Duže trajanje života je dobra vijest. Problem je što istovremeno imamo premalo rođenih. Gubimo značajan dio stanovništva u najproduktivnijem životnom dobu. Nismo blagovremeno prilagodili ekonomski, penzijski, zdravstveni i socijalni sistem promjeni starosne strukture stanovništva”, zaključuje Aleksandar Čavić, a piše Srpska info.
