Sitni, crveni kiseli plod postao je zaštitni znak, a odnedavno i jedan od zvaničnih simbola ovog mjesta, a rakija „drenja” nadaleko se pročula.
Drvar je jedan od tri grada koja su nastala nakon Berlinskog kongresa 1878. godine.
Nakon što je Austro-Ugarska preuzela upravu nad Bosnom i Hercegovinom, Austrijanci su ustanovili u ovom području ogromne površine pod šumom, kao najvažnijom sirovinom koja ih je interesovala.
U kotlini, u kojoj je bilo dovoljno vode i uglja za potrebe industrije i stanovništva, odlučili su da podignu naselje.
Novi grad, koji su nazvali Drvar, ubrzo je postao centar za eksploataciju drvnog bogatstva ovog dijela Bosanske Krajine.
Austrijanci su podigli pilanu i izgradili mrežu željezničkih pruga kojima su dovozili posječena stabla na preradu i odatle drvenu građu odvozili na evropsko tržište.
Kasnije su izgrađeni fabrika celuloze i pogon za održavanje i opravku lokomotiva i vagona.
Zajedno s industrijom rastao je i grad, koji je tokom dvadesetog vijeka bio među industrijski najrazvijenijim u Bosni i Hercegovini.
Bijaše nekad gigant „Šipad”
Grad je dobio naziv po obližnjem selu Drvar i rječici Drvari, koja se u centru naselja uliva u rijeku Unac. Ovi nazivi sugerišu koliko je drvo bilo važno i prije austrougarske uprave.
Tako je bilo i u prvoj i drugoj Jugoslaviji. Čuveni „Šipad”, gigant koji je svojevremeno obuhvatao gotovo cjelokupnu drvnu industriju BiH, nastao je od istoimenog šumsko-industrijskog preduzeća Drvar – Dobrljin.
Ovdje se, zahvaljujući bogatim, nepreglednim šumama, sječi i preradi drveta, dugo godina živjelo više nego dobro.
Samo je u „Šip Grmeč”, kako se poslije rata nazivao pogon „Šipada” u Drvaru, bilo oko 2.600 stalno zaposlenih, plus sezonski radnici koji su tokom ljetnjih mjeseci bili angažovani na eksploataciji šume.
Postojali su ovdje i Fabrika celuloze i papira, Jugoturbina, pogon Unisa, Ćilimara…
Grad nekad živio i od turizma
Pored toga, Drvar je u velikoj mjeri živio i od turizma. Titovu pećinu, muzej „25. maj” i spomen-područje u centru grada godišnje je posjećivalo u prosjeku 200.000 posjetilaca.
Martin Brod, s jedinstvenim slapovima na Uni i manastirom Rmanj, bio je ništa manje atraktivna turistička destinacija.
Možda vas zanima i ovo:
Titovo najluskuznije ljetovalište bilo sablasni grad duhova (VIDEO)
U gradu je bilo čak pet srednjih škola, živjelo je ovdje oko 19 hiljada stanovnika, nezaposlenost je bila ispod pet procenata.
Tokom minulog rata i prvih poratnih godina, kompletna drvarska industrija potpuno je uništena.
Zahvaljujući nekolicini novih, malih, privatnih pilana i danas manji broj porodica u ovoj opštini živi od eksploatacije šume, a gotovo cjelokupno stanovništvo preživljava zahvaljujući jeftinom energentu – drvetu.
Samo, to nije dovoljno ni za stanovništvo, ni za finansiranje najosnovnijih socijalnih i društvenih aktivnosti opštine.
Dejton podijelio grad
Nakon Dejtonskog sporazuma, gradovi Drvar, Bosansko Grahovo i Glamoč, s apsolutnom srpskom većinom, ušli su u sastav novoformirane muslimansko-hrvatske federacije, a opština Drvar podijeljena je između dva konstitutivna elementa sadašnje BiH, Federacije i Republike Srpske, i čak tri kantona.
Grad i većina sela pripali su Livanjskom kantonu, a Martin Brod Unsko-sanskom kantonu, dok je jedan manji dio, gdje je formirana nova opština Istočni Drvar, ušao u sastav Republike Srpske.
Tokom rata u Bosni, kao jednonacionalna sredina i istovremeno dosta udaljen od ratnih žarišta, Drvar je ostao po strani ratnih sukoba.
Početkom avgusta 1995. godine, tokom operacije Oluja, hrvatske oružane snage počele su da granatiraju Drvar, nakon čega je gotovo cjelokupno stanovništvo deportovano i izbjeglo u srpske gradove.
Nakon 43 dana granatiranja, hrvatska vojska ušla je u razoreni i napušteni grad, koji su ubrzo naselili izbjeglicama iz centralne Bosne.
Veliki broj Drvarčana bio je među prvim koji su se u poratnoj Bosni vratili u zavičaj i povratili svoje kuće i stanove; međutim, ni jedni ni drugi nisu imali od čega da žive.
Hrvatski tajkuni su, u međuvremenu, prisvojili sve što je preostalo nakon razaranja, a imalo je bilo kakvu vrijednost. Nakon nekoliko godina besomučne sječe i eksploatacije šume, prestao je da radi i posljednji predratni pogon – pilana.
Vratila se samo trećina izbjegli
Nakon povratka iz izbjeglištva vratilo se nešto više od trećine izbjeglih, koji su odlučili da se vrate korijenima, onome od čega su njihovi preci vijekovima živjeli – zemlji i zemljoradnji.
S posebnom pažnjom i ljubavlju odnosili su se prema drenjini – sitnom, crvenom, pomalo nakiselom plodu žbunastog drveta drena.
Drvarčani su obnovili stare i počeli da podižu nove zasade. Grupa najupornijih osnovala je udruženje „Drvarska drenjina”, a prije 18 godina organizovali su prvu privredno-turističku manifestaciju „Dani drvarske drenjine”.
U gotovo svim okolnim selima počeli su nicati novi zasadi, moglo bi se reći i plantaže. I pored toga što je biljka veoma osjetljiva na vremenske uslove, proizvodnja drenjine iz godine u godinu raste, kao i količina proizvedene rakije i drugih proizvoda.
Zoran Pećanac, predsjednik ovog udruženja, kaže da se u srednje rodnoj godini ubere oko 30 vagona, odnosno 300 tona drenjina, a u najboljim godinama i do 50 vagona.
Od drenjina se tradicionalno spravljaju ukusni džemovi, slatko i sokovi. Posljednjih godina drenjina se počela sušiti, od nje se prave likeri i slatko.
Robna marka iz bakarnih kotlova
Ali, u drvarskom kraju od drenjine se najviše pravi rakija – „drenja”. I to, ne obična. Ko je bar jednom probao ovu, kako je mještani nazivaju, „kraljicu zdrave kapljice”, zapamtio je zauvijek njen ukus, bogati miris, jačinu…
Prave je na tradicionalan način, u bakarnim kotlovima, na hrastovom i bukovom drvetu. Porodice Puzić, Grujić, Pećanac, Jovandić, Jović, Rodić, Trninić, Šobić, Kecman… proslavile su drvarsku drenju, koja je našla kupce širom svijeta. Bez reklame, bez prodaje u trgovinskim lancima…
Od drenjine danas mnoge drvarske porodice popunjavaju kućni budžet i lakše žive. Drvarčani kažu da im je cilj da od drenje naprave svoju robnu marku.
Ali ne samo od toga: u toku su pripreme za brendiranje Drvara kao drenjinarske regije; predstoji ne baš jednostavan i lak posao oko nacionalne i međunarodne zaštite putem oznaka geografskog porijekla. Ako uspiju, Drvar bi se ubuduće mogao zvati i Drenjingrad.
Rakija s kotla
„Dani drvarske drenjine” održavaju se obično prvog vikenda u oktobru, najčešće u Spomen-kompleksu „25. maj”, u sklopu kojeg je Titova pećina. Obično se tokom manifestacije upali jedan kotao da posjetioci mogu vidjeti kako se peče drenja i da probaju svježu rakiju – s kotla, piše Magazin Politika.
