Novo veliko istraživanje povezalo je nesanicu sa 26 odsto većim rizikom od moždanog udara i 28 odsto većim rizikom od hospitalizacije iz bilo kog razloga.
Pregled ukazuje i na povezanost nesanice sa demencijom, depresijom i suicidalnim ponašanjem. Glavni autor Luka Vinjateli ističe da nesanicu treba posmatrati kao mogući znak narušenog zdravlja mozga i mentalnog zdravlja.
Dr Karin Džonson, profesorka neurologije koja nije učestvovala u istraživanju, navodi da zdrav san pomaže mozgu da uklanja otpadne materije i ima važnu ulogu u njegovoj zaštiti, prenosi Everydayhelth.com, Zdravlje.Kurir.rs.
Nesanica povezana sa moždanim udarom
Nesanica podrazumijeva teškoće sa uspavljivanjem ili održavanjem sna, uz posljedice po funkcionisanje tokom dana, čak i kada osoba ima dovoljno vremena i uslova za spavanje. To je najčešći poremećaj spavanja kod odraslih i procjenjuje se da pogađa oko jednu od pet osoba.
Za novi pregled istraživači su analizirali dve velike medicinske baze podataka do avgusta 2025. godine. Obuhvatili su postojeća istraživanja o povezanosti nesanice sa sedam zdravstvenih ishoda, među kojima su demencija, moždani udar, depresija, samoubistvo i hospitalizacija.
Devet studija sa više od 1,3 miliona ljudi ispunilo je kriterijume za analizu moždanog udara, dok je hospitalizacija procenjivana u pet studija.
Među glavnim nalazima bili su:
- rizik od demencije bio je povećan u većini analiziranih studija, mada rezultati nisu bili potpuno ujednačeni;
- povezanost je bila najizraženija i najdoslijdnija kod Alchajmerove bolesti;
- rizik od depresije bio je više nego utrostručen kod osoba sa nesanicom;
- smrt od samoubistva, pokušaji samoubistva i suicidalne misli bili su češći kod osoba sa nesanicom;
- nije utvrđena povezanost nesanice sa smrću od bilo kog uzroka.
Zašto je nesanica povezana sa moždanim udarom?
Istraživači još ne razumiju u potpunosti ovu vezu, ali Vinjateli navodi nekoliko mogućih objašnjenja.
Dugotrajni problemi sa spavanjem mogu održavati tijelo u stanju stalnog stresa i aktivirati sisteme povezane sa reakcijom „bori se ili beži“. To može uticati na krvni pritisak, rad srca i krvne sudove.
Povišen nivo hormona stresa kortizola može dodatno doprinijeti povećanju krvnog pritiska, upalnim procesima i poremećajima u regulaciji šećera i masti. Vremenom bi takve promjene mogle doprinijeti stvaranju naslaga u arterijama.
Upala takođe može povećati mogućnost pucanja postojećih naslaga i stvaranja krvnih ugrušaka, dok oštećenje krvnih sudova može dodatno narušiti njihovu funkciju.
Nesanica može uticati i na hormone koji regulišu apetit, povećati rizik od dobijanja na težini i otežati regulaciju šećera i masti u organizmu.
San ima važnu ulogu u zaštiti mozga
San ima direktnu ulogu u očuvanju zdravlja mozga, navodi dr Karin Džonson, profesorka neurologije na Medicinskom fakultetu UMASS. Tokom zdravog sna mozak uklanja otpadne materije kroz proces poznat kao glimfatički sistem, koji se smatra važnim za zaštitu od Alchajmerove bolesti i drugih neurodegenerativnih bolesti.Krvni pritisak tokom zdravog sna obično pada. Međutim, kod pojedinih poremećaja spavanja, poput opstruktivne apneje, može se povećati, što vremenom može dodatno opteretiti krvne sudove.
Kako zaštititi san i zdravlje mozga?
Američko udruženje za srce (AHA) uvrstilo je kvalitetan san među osam ključnih faktora kardiovaskularnog zdravlja. Preporuka za odrasle je uglavnom sedam do devet sati sna tokom noći.
Neke od preporuka su:
- Vodite računa o svjetlosti – uveče prigušite osvjetljenje i smanjite izloženost ekranima.
- Držite se rasporeda – pokušajte da svakog dana odlazite na spavanje i budite se u približno isto vrijeme.
- Uvedite rutinu pred spavanje – posljednjih 20 do 30 minuta provedite u mirnoj aktivnosti bez ekrana, poput čitanja ili opuštanja.
- Utišajte telefon – uključite režim „Ne uznemiravaj“ kako vas obavještenja ne bi budila tokom noći.
