Pitanje visine penzija u Bosni i Hercegovini, odavno je postalo jedno od ključnih socijalnih i ekonomskih pitanja. Dok cijene osnovnih životnih namirnica, režija i lijekova neprestano rastu, penzije ne prate taj tempo, a razlika između plate i penzije postaje sve izraženija.
Koliko iznosi prosječna penzija u BiH?
Prosječna samostalna penzija u Federaciji BiH iznosi oko 726 KM, dok je u Republici Srpskoj 631 KM. Ovi iznosi rezultat su redovnog usklađivanja koje se vrši na osnovu zakonske formule.
Kolika je prosječna plata?
Za poređenje, prosječna neto plata u Federaciji BiH za januar 2025. godine iznosila je 1.546 KM, dok je u Republici Srpskoj prosječna plata iznosila 1.475 KM.
Koliki je odnos penzije prema plati?
Prosta računica pokazuje da prosječna penzija u Federaciji BiH iznosi 46,96 posto od prosječne plate, a u Republici Srpskoj taj odnos je još nepovoljniji, i penzija iznosi svega 42,78 posto prosječne plate.
Kako je to uređeno u evropskim zemljama?
U zemljama Evropske unije ne postoji jedinstven zakon koji propisuje tačan procenat koji penzija mora iznositi u odnosu na platu, ali postoji jasna praksa i preporuke kroz takozvanu stopu zamjene (replacement rate). To je indikator koji pokazuje koliki dio svoje prethodne plate osoba zadržava kroz penziju nakon penzionisanja.
Većina evropskih zemalja kao cilj postavlja da penzije budu najmanje 60 do 70% od prethodnih primanja, što se smatra donjom granicom za očuvanje životnog standarda u starosti.
Ove preporuke su izražene kroz razne strateške i političke dokumente Evropske unije, među kojima su najvažniji:
- Evropski stup socijalnih prava, koji u svom 15. principu kaže: „Starije osobe imaju pravo na dostatne resurse koji osiguravaju dostojanstven život.”
- Green Paper on Ageing – dokument koji se bavi izazovima starenja evropskog stanovništva,
- Pensions Adequacy Report – redovni izvještaj Evropske komisije koji ocjenjuje adekvatnost penzijskih sistema u zemljama članicama.
Šta kaže zakon u Federaciji BiH?
U BiH, odnosno Republici Srpskoj i Federaciji BiH trenutno ne postoji zakon koji bi propisivao garantovani odnos između penzije i prosječne plate, niti postoji propisana „minimalna stopa zamjene“. Penzije se određuju isključivo na osnovu zakona, a visina penzije zavisi od:
- Visine uplaćenih doprinosa tokom radnog vijeka,
- Dužine penzijskog staža
- I prosjeka plata koje je osiguranik imao
Sistem je dakle individualno zasnovan – ko je više i duže uplaćivao, imat će veću penziju – ali istovremeno ne garantuje da će te penzije biti dovoljne za osnovne životne potrebe.
Da li postoji potreba za promjenama?
S obzirom na činjenicu da penzioneri u BiH danas primaju ispod 50 posto od prosječne plate postavlja se pitanje treba li reforma penzionih sistema. Očigledno je da postepena povećanja penzija, a zbog bržeg rasta cijena nisu rješenje.
Šta bi se desilo kada bi BiH uvela evropsu praksu
U slučaju da BiH krene u pravcu preporuka Evropske unije recimo, i da minimalno isplaćena penzija bude najmanje 60 posto prosječne plate došli bi do toga da u Federaciji BiH prosječna penzija iznosila bi 927,6 KM dok bi u Republici Srpskoj prosjek iznosio 885 KM.
